NỘI DUNG CHÍNH

Hãy tưởng tượng lịch sử loài người không phải là một cái cây với những cành lá mọc tách rời, mà là một dòng sông lớn với hàng ngàn nhánh phụ: lúc tách ra, lúc hòa vào nhau, chảy xiết và chưa bao giờ đứng yên. Trong cuốn sách “Chúng ta là ai và chúng ta đã đến đây thế nào? – DNA cổ đại và khoa học mới về quá khứ của loài người”, David Reich - Giáo sư di truyền học tại Trường Y Harvard và Viện Y khoa Howard Hughes, đã mời người đọc bước lên con thuyền của di truyền học để ngược dòng thời gian, tìm về quá khứ được lưu giữ không phải trong đá hay gốm, mà trong chính từng tế bào của con người.

Trong nhiều thế kỷ, con người lần theo dấu vết tổ tiên qua các di chỉ khảo cổ. Nhưng theo Reich, những hiện vật ấy đôi khi chỉ kể được một phần câu chuyện. Có một “cuốn nhật ký” khác trung thực và sâu sắc hơn: DNA cổ đại. Nhờ những tiến bộ đột phá của công nghệ di truyền, Reich và các đồng nghiệp đã giải mã được vật liệu di truyền từ những mẩu xương đã nằm yên hàng chục nghìn năm, mở ra một cách nhìn hoàn toàn mới về lịch sử loài người. Những đoạn mã ấy cho thấy rằng những gì chúng ta từng tin về nguồn gốc của mình chỉ là một phần rất nhỏ của sự thật.

Câu chuyện bắt đầu đầy bất ngờ khi ta nhận ra tổ tiên mình không hề đơn độc. Khi người hiện đại rời khỏi châu Phi, họ đã gặp gỡ những người anh em họ xa xôi như Neanderthal hay Denisova. Thay vì những cuộc đối đầu khốc liệt như trong các bộ phim Hollywood, DNA kể một câu chuyện khác: câu chuyện của sự hòa trộn. Ngày nay, hầu hết chúng ta đều mang trong mình một “món quà” nhỏ – khoảng 2% DNA Neanderthal – chính sự pha trộn này đã giúp tổ tiên loài người thích nghi tốt hơn với những vùng đất mới khắc nghiệt.

Từ đó, Reich phá vỡ huyền thoại về “sắc tộc thuần chủng”. Qua từng trang sách, ông cho thấy không có cộng đồng nào trên thế giới tồn tại như một thực thể “nguyên bản”. Người châu Âu hiện đại là kết quả của sự pha trộn giữa thợ săn hái lượm bản địa, nông dân từ vùng Cận Đông và các nhóm du mục thảo nguyên Á-Âu. Tại tiểu lục địa Ấn Độ, những cuộc va chạm và hòa trộn giữa các nhóm dân cư cổ xưa đã tạo nên một xã hội đa dạng và phức tạp như ta thấy ngày nay.

Hóa ra, lịch sử loài người là lịch sử của những cuộc di cư không mệt mỏi và những cuộc gặp gỡ mang tính định mệnh. Chúng ta không đứng yên; chúng ta luôn chuyển động và luôn hòa nhập.

Cuốn sách được cấu trúc thành ba phần với mười hai chương.

Phần I – Lịch sử xa xưa của chúng ta – đặt nền tảng cho việc hiểu hệ gen và những lần gặp gỡ với người Neanderthal.

Phần II – Cách chúng ta hiện hữu như ngày nay – lần theo dấu vết hình thành của các quần thể người ở châu Âu, Ấn Độ, châu Mỹ, Đông Á và châu Phi.

Phần III – Hệ gen và tác động xã hội – đi sâu vào những câu hỏi lớn về bất bình đẳng, chủng tộc, bản sắc và tương lai của nghiên cứu DNA cổ đại.

Ở phần cuối, Reich không né tránh những vấn đề nhạy cảm liên quan đến khác biệt sinh học giữa các quần thể người. Tuy nhiên, ông không dùng khoa học để củng cố sự chia rẽ, mà nhấn mạnh rằng hiểu biết đúng đắn về di truyền là điều kiện cần để xây dựng y học chính xác hơn và một xã hội công bằng hơn. Sự thật có thể phức tạp và đôi khi gây bất an, nhưng chỉ có sự thật mới giúp con người đối thoại với nhau bằng lý trí và lòng khiêm nhường.

Khép lại cuốn sách, người đọc nhận ra mình không phải một cá thể đơn lẻ. Mỗi chúng ta là điểm hội tụ của vô số hành trình – từ những người lang thang trên thảo nguyên băng giá đến những cộng đồng nông nghiệp bên các dòng sông cổ đại. Hiểu được điều đó, có lẽ cũng là một cách để hiểu sâu hơn về chính mình.

Vì thế, “Chúng ta là ai và chúng ta đã đến đây thế nào?” là cuốn sách dành cho những ai quan tâm đến lịch sử thế giới, sinh học tiến hóa, di truyền học, khảo cổ học và nhân học – cũng như cho bất kỳ ai từng tự hỏi mình đến từ đâu trong dòng chảy dài của loài người.

Cuốn sách thuộc tủ sách Khoa học của Omega Plus.

THÔNG TIN TÁC GIẢ:

David Reich (sinh năm 1974)

Giáo sư di truyền học tại Trường Y Harvard và Viện Y khoa Howard Hughes, là người tiên phong trong việc phân tích DNA người cổ đại nhằm tìm hiểu về quá khứ. Năm 2015, tạp chí Nature vinh danh ông là một trong 10 nhân vật có tầm ảnh hưởng của toàn ngành khoa học vì những đóng góp trong việc đưa nghiên cứu DNA cổ đại từ một lĩnh vực hẹp trở thành một quy trình mang tính hệ thống và quy mô lớn. Ông đã nhận được nhiều giải thưởng danh giá, trong đó có Giải thưởng Dan David năm 2017 trong lĩnh vực Khảo cổ học và Khoa học Tự nhiên cho những khám phá về sự giao thoa di truyền giữa người Neanderthal và người hiện đại.

ĐÁNH GIÁ/NHẬN XÉT CHUYÊN GIA

The New York Times (Jared Diamond - Tác giả "Súng, Vi trùng và Thép")

"Nếu bạn muốn hiểu về nguồn gốc của chúng ta trong suốt 100.000 năm qua, đây chính là cuốn sách cập nhật nhất dành cho bạn. Reich không cung cấp một câu chuyện giản lược, bởi di truyền học quần thể là một lĩnh vực phức tạp và thay đổi nhanh chóng, nhưng ông đã giải thích nó tốt hơn bất kỳ nhà di truyền học nào khác."

The Guardian (Peter Forbes)

"Một tác phẩm rực rỡ và đầy kịch tính... Reich giống như một người dẫn đường đưa chúng ta vào những nơi chưa được khai phá. Những khám phá của ông và nhóm nghiên cứu tại Harvard đang làm đảo lộn những hiểu biết bấy lâu nay của chúng ta về thời tiền sử, mang lại một cái nhìn vừa chấn động vừa rõ ràng về bản chất con người."

Nature

"Cuốn sách này đã bắt đầu một cuộc đối thoại cần thiết nhưng cũng đầy thách thức. Nó cho thấy cách DNA cổ đại đang viết lại lịch sử loài người và cả lịch sử của người Neanderthal. Tuy nhiên, nó cũng đòi xem lại những tri thức đã được thiết lập, buộc chúng ta phải định nghĩa lại khái niệm về chủng tộc và bản sắc."

The Wall Street Journal (John Hawks - Nhà nhân học)

"Đây là một biên niên sử về những nỗ lực không mệt mỏi của Reich. Thông điệp cốt lõi sẽ trường tồn là: Hầu hết các nhóm dân cư đang sống hiện nay đều là sự pha trộn của các nhóm cổ đại vốn từng rất khác biệt. Khoa học đã giúp chúng ta nhìn thấy tính nhân văn của những người đã khuất, từ đó giúp chúng ta duy trì tính nhân văn trong chính khoa học của mình."

Siddhartha Mukherjee (Tác giả nhận giải Pulitzer)

"Một cuốn sách vừa tỉnh táo, vừa gây phấn khích. Có những lúc tôi đã phải đứng dậy để sắp xếp lại suy nghĩ của mình trước những thông tin quá đỗi kinh ngạc. Reich đặt ra những câu hỏi nền tảng nhất: Chủng tộc có nghĩa là gì? Chúng ta giống và khác nhau đến mức nào? Đây là một tác phẩm quan trọng bậc nhất để hiểu về quá khứ và tương lai của loài người."

TRÍCH ĐOẠN/ CÂU QUOTE HAY

Mở đầu:

Cuốn sách này viết về cuộc cách mạng về hệ gen trong nghiên cứu quá khứ của con người. Cuộc cách mạng này bao gồm hàng loạt khám phá dựa trên dữ liệu lấy từ toàn hệ gen – nghĩa là, toàn hệ gen được phân tích cùng một lúc thay vì chỉ những đoạn nhỏ của nó như DNA ti thể. Cuộc cách mạng này đã trở nên mạnh mẽ hơn nhiều nhờ những công nghệ mới có thể khai thác toàn bộ giá trị của bộ gen từ người cổ đại. Tôi không cố gắng lần theo lịch sử của lĩnh vực nghiên cứu di truyền trong quá khứ – những thập niên phân tích khoa học về sự biến đổi của con người bắt đầu với các nghiên cứu về biến thể xương và tiếp tục với các nghiên cứu về biến đổi di truyền trong các đoạn nhỏ của bộ gen người. Những nỗ lực này đã cung cấp những hiểu biết sâu sắc về các mối quan hệ giữa dân cư và di cư, nhưng những hiểu biết đó trở nên lép vế khi so sánh với thông tin quý giá được soi chiếu bởi các nhóm dữ liệu đặc biệt bắt đầu có sẵn sau năm 2009. Trước và sau năm đó, các nghiên cứu về một hoặc một vài đoạn nhỏ trong bộ gen đôi khi là cơ sở cho những khám phá quan trọng, cung cấp bằng chứng có lợi cho một số tình huống khác. Song, bằng chứng di truyền trước đó vào khoảng năm 2009 đa phần xuất hiện tình cờ từ nghiên cứu về quá khứ của con người trong các lĩnh vực khác, hệ quả nghèo nàn từ ngành chính là khảo cổ học. Song, kể từ năm 2009, dữ liệu toàn hệ gen đã bắt đầu thách thức các quan điểm lâu đời trong khảo cổ học, lịch sử, nhân học và thậm chí cả ngôn ngữ học – và bắt đầu giải quyết những tranh cãi trong các lĩnh vực đó.

Cuộc cách mạng DNA cổ đại đang nhanh chóng phá vỡ những giả thuyết của chúng ta về quá khứ. Song, hiện tại không có ghi chép của một nhà di truyền học đang làm việc nào nêu ra tác động của khoa học mới và giải thích cách nó có thể được sử dụng để thiết lập các dữ kiện hấp dẫn mới. Những phát hiện cần thiết để nắm bắt được phạm vi của cuộc cách mạng DNA cổ đại nằm rải rác trong các bài báo khoa học khó đọc, đầy những thuật ngữ, đôi khi được bổ sung bằng hàng trăm trang ghi chú dày đặc về phương pháp luận. Trong Chúng ta là ai và chúng ta đã đến đây thế nào?, tôi muốn cung cấp cho độc giả cái nhìn rõ nhất về quá khứ thông qua lăng kính đặc biệt này – một cuốn sách về cuộc cách mạng DNA cổ đại dành cho độc giả và cả chuyên gia. Mục tiêu của tôi không phải là trình bày một bản tổng hợp, bởi lĩnh vực này đang phát triển quá nhanh. Vào thời điểm cuốn sách này đến tay độc giả, một số tiến bộ mà nó mô tả sẽ bị thay thế hoặc thậm chí bị loại bỏ. Trong ba năm kể từ khi tôi bắt đầu viết, nhiều phát hiện mới đã xuất hiện nên hầu hết những gì tôi mô tả ở đây đều dựa trên kết quả thu được sau khi tôi bắt đầu viết nó. Mong rằng độc giả sẽ coi các chủ đề tôi đề cập như những ví dụ về sức mạnh đột phá của các nghiên cứu trên toàn hệ gen, chứ không phải như một bản tóm tắt tổng quan về tình hình khoa học đương thời.

Cách tiếp cận của tôi là đưa độc giả đi qua quá trình khám phá, với mỗi chương sách sẽ lập luận để đưa độc giả, những người có thể đã có sẵn góc nhìn khi bắt đầu, đến một nơi khác khi họ kết thúc. Tôi sẽ cố thể hiện vai trò trung tâm của phòng thí nghiệm trong cuộc cách mạng DNA cổ đại bằng cách kể câu chuyện về công việc của chính mình ở những nơi có liên quan – vì đây là một chủ đề mà tôi có thể nói với thẩm quyền rất lớn – đồng thời thảo luận về công việc mà tôi đã không tham gia bởi nó cũng rất quan trọng với cuốn sách. Do áp dụng cách tiếp cận này mà công việc từ phòng thí nghiệm của tôi được hiện lên một cách không cân xứng. Rất xin lỗi vì tôi chỉ có thể đề cập một phần nhỏ trong số những người có đóng góp quan trọng như nhau. Ưu tiên của tôi là truyền tải sự phấn khích và ngạc nhiên của cuộc cách mạng hệ gen, và đưa độc giả vào con đường tường thuật hấp dẫn về nó, chứ không phải viết một bài phê bình khoa học.

Tôi cũng nêu bật một số chủ đề lớn đang nổi lên, đặc biệt là việc nhận ra sự pha trộn giữa các quần thể có sự khác biệt cao là một quá trình lặp đi lặp lại trong quá khứ của loài người. Ngày nay, nhiều người cho rằng con người có thể được phân nhóm về mặt sinh học thành các nhóm “nguyên sinh,” tương ứng với quan niệm của chúng ta về “chủng tộc,” mà nguồn gốc là những quần thể đã tách ra từ hàng vạn năm trước. Nhưng quan điểm lâu đời về “chủng tộc” này chỉ trong vài năm gần đây đã được chứng minh là sai – và sự phê phán các khái niệm về chủng tộc mà dữ liệu mới cung cấp rất khác với quan điểm cổ điển đã được các nhà nhân học phát triển trong cả trăm năm qua. Một điều ngạc nhiên lớn xuất hiện từ cuộc cách mạng hệ gen là trong quá khứ gần đây, những quần thể loài người cũng khác xa nhau như ngày nay, nhưng các đường đứt gãy giữa những quần thể hầu như không thể nhận ra được so với ngày nay. Chẳng hạn, DNA phân lập từ hài cốt của những người sống cách đây 10.000 năm cho thấy cấu trúc của những quần thể người vào thời điểm đó là khác nhau về mặt định tính. Những quần thể ngày nay là kết quả từ sự pha trộn của những quần thể trong quá khứ, mà chính chúng cũng đã pha trộn rồi. Quần thể người Mỹ gốc Phi và người Mỹ Latin chỉ là quần thể mới nhất trong một hàng dài các quần thể lớn.

Chương 12:

Thật dễ để coi DNA cổ đại như là một công nghệ khoa học mới khác trong số các phương pháp sẵn có cho các nhà khảo cổ sau cuộc cách mạng carbon phóng xạ, nhưng như vậy là đánh giá thấp nó. Trước khi có DNA cổ đại, các nhà khảo cổ đã có manh mối về quần thể di cư dựa vào sự thay đổi hình dạng xương cốt cổ đại và đồ vật tạo tác mà con người làm ra, nhưng những dữ liệu ấy rất khó diễn giải. Ngày nay, nhờ giải trình tự toàn hệ gen của người cổ đại, chúng ta có thể hiểu tường tận về mối quan hệ của con người với nhau.

Thước đo của một công nghệ mang tính cách mạng là tốc độ mà nó khám phá ra những điều bất ngờ, và theo nghĩa này, nghiên cứu DNA cổ đại mang tính cách mạng hơn bất kỳ công nghệ khoa học nào trước đây để nghiên cứu quá khứ, bao gồm cả xác định niên đại bằng carbon phóng xạ. Một ví dụ so sánh phù hợp hơn là phát minh ra kính hiển vi quang học vào thế kỷ 17, giúp hình dung thế giới của vi khuẩn và tế bào mà trước đó chưa ai mường tượng được. Khi một công cụ mới mở ra viễn cảnh về một thế giới chưa từng được khám phá trước đây, mọi điều nó phơi bày đều mới mẻ và đều gây bất ngờ. Đây chính là những gì đang diễn ra với DNA cổ đại. Nó đang cung cấp câu trả lời chắc chắn về việc liệu những thay đổi trong dấu vết khảo cổ có phản ánh sự di cư của con người hay sự giao tiếp văn hóa. Hết lần này tới lần khác, nó hé lộ những phát hiện mà gần như chẳng ai có thể ngờ tới.

Bản đồ DNA cổ đại của loài người

Cho đến nay, cuộc cách mạng DNA cổ đại tập trung ở lục địa châu Âu cao. Trong số 551 mẫu được công bố với dữ liệu DNA cổ đại toàn hệ gen tính đến cuối năm 2017, gần 90 phần trăm là từ Tây Âu. Việc tập trung vào Tây Âu phản ánh một thực tế là ở châu Âu, nơi hầu hết công nghệ phân tích DNA cổ đại đã được phát triển, và chính ở châu Âu, các nhà khảo cổ đã nghiên cứu sân sau của chính họ và thu thập hài cốt trong một khoảng thời gian dài. Nhưng cuộc cách mạng DNA cổ đại đang lan tỏa, và đã tạo ra một số khám phá đáng kinh ngạc về lịch sử loài người bên ngoài Tây Á-Âu, đáng chú ý nhất là về sự xuất hiện của châu Mỹ4 và các hòn đảo xa xôi ở Thái Bình Dương.5 Khi những cải tiến kỹ thuật6 hiện có thể thu thập DNA từ những vùng ấm áp và thậm chí từ vùng nhiệt đới, tôi không nghi ngờ gì rằng trong vòng một thập niên tới, DNA cổ đại từ Trung Á, Nam Á, Đông Á và châu Phi sẽ tiết lộ những điều bất ngờ không kém. Sản phẩm của nỗ lực này sẽ là một tập bản đồ DNA cổ đại của loài người, được lấy mẫu dày đặc xuyên thời gian và không gian. Đây sẽ là một nguồn tài nguyên mà tôi nghĩ sẽ sánh ngang với những bản đồ đầu tiên của thế giới được tạo ra giữa thế kỷ 15 và 19 về đóng góp cho kiến thức nhân loại. Tập bản đồ sẽ không trả lời mọi câu hỏi về lịch sử nhân loại, nhưng nó sẽ cung cấp một khuôn mẫu, một đường cơ sở mà chúng ta sẽ luôn quay lại khi nghiên cứu các địa điểm khảo cổ mới.

Có mọi lý do để mong đợi sẽ có một “cơn lũ” những khám phá lớn từ DNA cổ đại trong những năm tới khi tập bản đồ này được hoàn thiện. Một trong những biên giới quan trọng mà DNA cổ đại hầu như chưa được chạm tới là khoảng thời gian từ 4.000 năm trước đến nay. Phần lớn các mẫu được nghiên cứu cho đến nay đã cũ hơn, nhưng tất nhiên chúng ta biết từ ghi chép cũng như bằng chứng khảo cổ rằng thời gian gần đây hơn – thời kỳ phát triển chữ viết, các xã hội phân tầng phức tạp với các đế chế – đã rất đa dạng một cách phi thường. Kho dữ liệu DNA cổ đại ngay cả ở Tây Á-Âu giống như một cầu vượt đường cao tốc vẫn đang được xây dựng và kết thúc giữa không trung, chưa thể hoàn toàn kết nối những quần thể trong quá khứ với hiện tại. Sử dụng DNA để giải quyết những gì đã xảy ra trong thời kỳ này chắc chắn sẽ bổ sung thêm những gì chúng ta biết từ các ngành khác.

Để kết nối 4.000 năm qua và để kết nối quá khứ với hiện tại thì chỉ thu thập dữ liệu DNA cổ đại từ các thời kỳ gần đây là không đủ. Các phương pháp thống kê đã hoạt động rất hiệu quả để nghiên cứu các giai đoạn trước đó bị ngắt quãng khi kiểm tra dữ liệu từ những thời gian gần đây hơn. Đặc biệt, các phương pháp dựa trên “Kiểm định bốn quần thể” có khả năng đo lường tỉ lệ tổ tiên từ những quần thể có sự khác biệt cao – các tổ tiên hoạt động giống như những thuốc nhuộm đánh dấu mà tỉ lệ thay đổi có thể theo dõi được. Song, ở châu Âu, nơi chúng ta đã đạt được nhiều tiến bộ nhất trong cuộc cách mạng DNA cổ đại cho đến nay, chúng ta biết rằng vào khoảng 4.000 năm trước, nhiều quần thể đã rất giống nhau về thành phần tổ tiên của họ so với ngày nay.7 Chẳng hạn, ở Anh, chúng ta biết rằng bắt đầu từ sau 4.500 năm trước với những người được chôn cất trong những chiếc bình Bell Beaker miệng rộng, người Anh cổ đại đã duy trì một tổ tiên pha trộn rất giống với tổ tiên của người Anh ngày nay.8 Song, nó sẽ là một sai lầm khi kết luận rằng người dân Anh ngày nay là hậu duệ không có sự pha trộn từ “người Beaker.” Trên thực tế, dân cư nước Anh đã bị biến đổi bởi nhiều làn sóng di cư tiếp theo của những người liên tục có di truyền giống với những người có liên quan đến việc chôn cất Beaker. Cần có những phương pháp mới với độ nhạy cao hơn để xác định xem tổ tiên ở Anh bắt nguồn từ những làn sóng sau này.

Để giải quyết thách thức này, các nhà di truyền học thống kê đang phát triển một loại phương pháp mới để có thể theo dõi sự pha trộn và di cư ngay cả của những quần thể có thành phần tổ tiên rất giống nhau. Bí quyết là tập trung vào sự giống nhau tại thời điểm gần đây giữa những quần thể được phân tích thay vì sự giống nhau vào thời điểm xa xưa. Khi một số lượng đủ lớn các mẫu được phân tích cùng nhau, có thể tìm thấy các đoạn của bộ gen trong đó các cặp cá thể có chung tổ tiên rơi vào trong khoảng bốn mươi thế hệ gần đây nhất, và bằng cách tập trung vào các đoạn này của bộ gen, chúng tôi có thể tìm hiểu những gì đã xảy ra trong lịch sử loài người trong khoảng thời gian này (khoảng 1.000 năm).9 Với số lượng nhỏ các mẫu có sẵn trong các nghiên cứu DNA cổ đại cho đến nay, các phương pháp này không thực sự hữu ích vì nó chỉ là những cặp hiếm những cá nhân có quan hệ họ hàng đủ gần để chia sẻ các đoạn DNA có độ dài dài giống hệt nhau. Nhưng khi số lượng cá thể mà chúng ta có được DNA cổ đại tăng lên, thì số lượng các cặp mà chúng ta có thể phân tích để phát hiện mối liên hệ tăng lên theo bình phương của số lượng mẫu. Với tốc độ mà dữ liệu DNA cổ đại hiện đang được sản xuất, thật hợp lý để kỳ vọng trong vài năm tới, một phòng thí nghiệm như của tôi sẽ cho ra dữ liệu toàn hệ gen của hàng nghìn người cổ đại mỗi năm. Từ đó có thể cung cấp một biên niên sử chi tiết về cách quần thể loài người đã thay đổi trong thiên niên kỷ gần đây.

Sức mạnh của cách tiếp cận này có thể được thấy trong nghiên cứu năm 2015 “Người dân ở quần đảo Anh,” đã lấy mẫu hơn hai nghìn cá thể từ Vương Quốc Anh ngày nay có bốn ông bà đều sinh ra trong vòng tám mươi cây số.10 Nghiên cứu cho thấy dân số Anh rất thuần nhất theo các biện pháp thông thường. Chẳng hạn, thước đo cổ điển về sự khác biệt di truyền giữa hai dân cư Anh nhỏ hơn khoảng một trăm lần so với thước đo tương tự về sự khác biệt dân số so sánh người châu Âu với người Đông Á. Song, dù có sự đồng nhất, các tác giả đã có thể phân quần thể Anh thành mười bảy nhóm được xác định rõ ràng bằng cách tìm kiếm các nhóm trong đó tất cả các cặp cá thể đều có tỉ lệ cao về tổ tiên di truyền có chung gần đây. Vẽ các vị trí đó trên bản đồ, họ quan sát thấy cấu trúc gen phi thường, điều này vẫn tồn tại bất chấp thực tế là mọi người đã di chuyển qua lại liên tục trên các vùng nông thôn của Anh trong thiên niên kỷ qua, một quá trình được cho là sẽ đồng nhất hóa dân số. Ranh giới của các cụm đã đánh dấu biên giới giữa các hạt phía tây nam Devon và Cornwall; quần đảo Orkney ngoài khơi bờ biển phía bắc Scotland; một quần thể phần lớn không phân biệt được băng qua Biển Ireland phản ánh sự di cư của những người theo đạo Tin lành Scotland đến Bắc Ireland trong vài thế kỷ qua; và bên trong Bắc Ireland, hai cụm khác biệt và hầu như không pha trộn, chắc chắn tương ứng với các nhóm người theo đạo Tin lành và Công giáo, bị chia rẽ theo tôn giáo và dấy lên lòng thù hận qua hàng trăm năm dưới sự cai trị của Anh. Sự thành công của phân tích này, dù chỉ được thực hiện trên những người ngày nay, mang lại hi vọng mở rộng phương pháp tiếp cận các mẫu cổ xưa hơn. Trong phòng thí nghiệm của tôi, chúng tôi đã tạo ra dữ liệu toàn hệ gen của hơn ba trăm người Anh cổ đại. Cùng phân tích chúng với những người Anh ngày nay, bao gồm cả những người từ nghiên cứu “Người dân quần đảo Anh,” chúng tôi hi vọng có thể kết nối các điểm giữa quá khứ và hiện tại trong một phần nhỏ của thế giới này.

Giá sản phẩm trên Tiki đã bao gồm thuế theo luật hiện hành. Bên cạnh đó, tuỳ vào loại sản phẩm, hình thức và địa chỉ giao hàng mà có thể phát sinh thêm chi phí khác như phí vận chuyển, phụ phí hàng cồng kềnh, thuế nhập khẩu (đối với đơn hàng giao từ nước ngoài có giá trị trên 1 triệu đồng).....

So sánh giá Chúng Ta Là Ai Và Chúng Ta Đã Đến Đây Thế Nào? - DNA Cổ Đại Và Khoa Học Mới Về Quá Khứ Của Loài Người - David Reich - Omega Plus